Onderzoekers van het Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) hebben samen met de Pasteur-instituten uit Tunesië, Marokko en Frankrijk een methode ontwikkeld om uitbraken van de infectieziekte leishmaniose tot wel twaalf maanden van tevoren te voorspellen. Uit de studie, die is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances, blijkt dat klimaatschommelingen in de Atlantische Oceaan een directe invloed hebben op de neerslagpatronen in Noord-Afrika. Deze neerslag bepaalt vervolgens de omvang van parasietenreservoirs in de woestijn. Het model stelt gezondheidsdiensten in staat om lang van tevoren maatregelen te nemen tegen de verspreiding van de ziekte.
- Atlantische klimaatpatronen maken het mogelijk uitbraken van cutane leishmaniose tot een jaar vooraf te voorspellen.
- De interactie tussen de Noord-Atlantische Oscillatie en oceanische temperatuurveranderingen sturen de neerslag in Noord-Afrika.
- Vroegtijdige waarschuwingssystemen voor vectorziekten waren tot nu toe voornamelijk beperkt tot tropische gebieden.
De keten van oceaanstroom tot infectieziekte
Cutane leishmaniose is een parasitaire aandoening die wordt overgedragen door de beet van phlebotome zandvliegen. De ziekte veroorzaakt hardnekkige huidzweren die maanden tot jaren kunnen aanhouden en permanente littekens achterlaten. Wereldwijd worden jaarlijks zo’n een miljoen nieuwe besmettingen vastgesteld, met name rond het Middellandse Zeegebied, het Midden-Oosten, Centraal-Azië en de Amerika’s.
De verspreiding van de parasiet volgt een specifieke ecologische keten. Schommelingen in de zeewatertemperatuur van de Atlantische Oceaan veranderen de atmosferische luchtcirculatie en de winden die vocht naar Noord-Afrika voeren. Deze regenval reguleert de groei van vegetatie in woestijnecosystemen, wat weer zorgt voor een toename van knaagdierpopulaties die als reservoir dienen voor de parasiet.
Omdat de woestijn door minder klimaatprocessen wordt beïnvloed, fungeert deze als een natuurlijke filter die het klimaatgeheugen van de Atlantische Oceaan onthult, waardoor het Atlantische signaal in neerslagpatronen geïsoleerd kan worden en de neerslag in de woestijnen van Tunesië en Marokko opvallend nauwkeurig te voorspellen is.
Door deze keten van factoren te combineren met gegevens over lokale temperatuur en regenval, bouwde het onderzoeksteam onder leiding van onderzoeker Adrià San-José een dynamisch simulatiemodel. Dit model kan de timing en de omvang van uitbraken van de soorten Leishmania major en Leishmania tropica betrouwbaar voorspellen. In Tunesië, waar de Atlantische invloed complexer is, waren de verbeteringen in het voorspellingsmodel bescheidener, maar nog steeds meetbaar.
Doorbraak voor ziektevoorspelling buiten de tropen
Lange tijd werd aangenomen dat klimaatgestuurde waarschuwingssystemen voor infectieziekten alleen haalbaar waren in de tropen. Daar zorgen grote patronen zoals El Niño immers voor duidelijke voorspelbaarheid op de lange termijn. In gematigde regio’s geldt de atmosfeer traditioneel als veel te grillig voor zulke modellen.
Het onderzoek bewijst dat deze beperking kan worden omzeild door twee grote Atlantische klimaatpatronen te combineren: de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO), die de winterse neerslag beïnvloedt, en de Atlantische Multidecadale Oscillatie (AMV), die langzame schommelingen in de oceantemperatuur beschrijft. Dit betekent dat de wetenschap nu beschikt over een mechanisme om ook in gematigde en subtropische zones betrouwbare waarschuwingssystemen op te zetten.
Tijd voor gerichte preventie en bredere toepassingen
Een vooruitblik van twaalf maanden biedt gezondheidsautoriteiten kostbare tijd om gerichte preventieve maatregelen te nemen voordat een uitbraak plaatsvindt.
Met een actieve voorspelling kunnen overheden doeltreffender starten met vectorbestrijding, het beheer van dierlijke reservoirs en het voorbereiden van de gezondheidszorg. Volgens senior auteur Xavier Rodó is het ontwikkelde model klaar voor operationeel gebruik. Bovendien verwachten de onderzoekers dat dezelfde methodologie in de toekomst kan worden toegepast op andere neerslaggerelateerde infectieziekten in zowel Noord-Afrika als Europa.
Zie jij een grotere rol voor klimaatmodellen in de preventieve gezondheidszorg, of moeten autoriteiten zich primair richten op lokale bestrijding? Laat je reactie hieronder achter.
