Onderzoekers van de Zwitserse universiteit ETH Zürich hebben een nieuw mechanisme ontdekt in de strijd tegen de ziekte van Alzheimer. Onder leiding van hoogleraar moleculaire farmacologie Ursula Quitterer ontwikkelde het team een experimentele stof, ‘Compound 10’. Deze stof voorkomt dat een specifiek enzym, GRK2, samenklontert in de hersencellen van laboratoriummuizen. Hierdoor bleven de energiefabrieken van de cellen beter functioneren, stierven er minder zenuwcellen af en leefden de proefdieren langer.
- Onderzoekers ontdekten dat het enzym GRK2 in inactieve vorm schadelijke klonters vormt in de hersenen.
- Het middel ‘Compound 10’ stopte deze klontering in muizen en verminderde de opbouw van amyloïd-bèta.
- De behandelde proefdieren vertoonden daarnaast een betere hartfunctie en minder verouderingsverschijnselen.
- Het onderzoek bevindt zich in de preklinische fase; ETH Zürich zoekt partners voor vervolgontwikkeling.
Een vicieuze cirkel in de energievoorziening van hersencellen
Het onderzoek bouwt voort op weefselmonsters van patiënten die bijna twintig jaar geleden werden verzameld in het Ain Shams Universiteitsziekenhuis in Caïro. Uit moleculaire analyses bleek dat het enzym GRK2, dat normaal helpt bij de reactie van cellen op stress en signalen, bij alzheimerpatiënten in grote hoeveelheden in een inactieve vorm aanwezig is. Deze inactieve vorm vormt klonters die zich afzetten op de mitochondriën, de structuren die cellen van energie voorzien.
Door het blokkeren van de mitochondriën raakt de cel onder stress te staan, wat de aanmaak van amyloïd-bèta stimuleert — een eiwit dat geldt als een van de belangrijkste veroorzakers van alzheimer.
Dit proces versterkt zichzelf: de toename van amyloïd-bèta zorgt voor nog meer stress in de zenuwcel, wat vervolgens weer leidt tot extra klonterend GRK2. ‘Compound 10’ werd door de onderzoekers ontworpen om deze schadelijke spiraal te doorbreken.
Aanvullende route in plaats van symptoombestrijding
In de proefdieren leidde het toedienen van de stof niet alleen tot het behoud van zenuwcellen en een lagere ophoping van amyloïd-bèta, maar ook tot effecten buiten de hersenen. De behandelde muizen vertoonden een verbeterde hartfunctie en minder verouderingsverschijnselen, zoals minder grijze haren op latere leeftijd.
De ontdekking van dit nieuwe mechanisme heeft potentieel grote betekenis voor toekomstige behandelmethoden. Huidige alzheimermedicatie kan het ziekteverloop in het gunstigste geval met enkele maanden vertragen, maar biedt geen genezing. Dit betekent dat een middel dat werkt via GRK2 mogelijk gecombineerd kan worden met bestaande therapieën. Zo’n gecombineerde behandeling zou in de praktijk kunnen zorgen voor een effectievere aanpak en een beter behoud van de levenskwaliteit van patiënten.
Lange adem nodig voor klinische proeven
Ondanks de resultaten benadrukken de onderzoekers dat de bevindingen preklinisch zijn. Het middel is tot nu toe uitsluitend getest op celculturen en laboratoriummuizen en is nog niet ontwikkeld tot een medicijn voor mensen.
Omdat alzheimer een leeftijdsgebonden aandoening is, moeten proeven worden uitgevoerd met muizen van anderhalf tot twee jaar oud, waardoor elk experiment lange tijd in beslag neemt.
De fundamentele onderzoeksfase is nu afgerond en de resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Cell Reports Medicine. ETH Zürich heeft een octrooiaanvraag ingediend voor Compound 10 en zoekt momenteel naar een partner in de farmaceutische industrie om het molecuul verder te ontwikkelen richting klinische proeven.
