Twee nieuwe wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat het toenemende droogterisico in Europa wordt aangedreven door veranderende weerpatronen en een opwarmende atmosfeer. Onderzoekers van de Universiteit van Leipzig concluderen in het vakblad Nature Geoscience dat verschuivingen in de atmosferische circulatie verantwoordelijk zijn voor ongeveer 55 procent van de trend richting drogere zomers. Tegelijkertijd stelt het World Weather Attribution-netwerk dat extreme hitte, meer dan een gebrek aan neerslag, de voornaamste motor is achter het snelle vochtverlies in de bodem. Samen schetsen de studies hoe een warmere en drogere luchtmassa de druk op de Europese watervoorraden en landbouw vergroot.
- Verschuivingen in de atmosferische circulatie verklaren ongeveer 55 procent van de trend naar drogere Europese zomers.
- Hogere temperaturen laten de atmosfeer per graad opwarming zo’n 7 procent meer vocht opnemen, wat bodems sneller uitdroogt.
- Extreem droge bodems komen in West-Europa nu vijfmaal en in Oost-Europa elfmaal vaker voor dan in het pre-industriële tijdperk.
- Europese droogte veroorzaakt jaarlijks gemiddeld zo’n 9 miljard euro aan schade, met name in het Middellandse Zeegebied.
Verschuivend patroon van hoge- en lagedrukgebieden
De onderzoekers uit Leipzig richtten zich op het grootschalige samenspel van atmosferische circulatiepatronen over het continent. In de afgelopen decennia zijn stabiele hogedrukgebieden in de zomer frequenter en hardnekkiger geworden, terwijl regenbrengende lagedrukgebieden minder vaak voorkomen. Door deze geobserveerde patronen voor het eerst in te bouwen in een klimaatmodel, konden de wetenschappers aantonen dat deze dynamische veranderingen een oorzakelijke bijdrage van 55 procent leveren aan de droogtetrend.
“Omdat de atmosferische circulatie zo’n grote rol speelt bij deze verdrogingstrend, blijven projecties voor toekomstige zomerdroogte in Europa met grote onzekerheid omgeven,” stelt hoofdauteur dr. István Dunkl van de Universiteit van Leipzig.
Onderzoekers weten dat de stijging van broeikasgassen zoals CO2 de energiebalans van de aarde verandert en direct leidt tot hogere temperaturen. Het blijft echter een wetenschappelijke vraag in hoeverre de veranderende circulatiepatronen zelf worden veroorzaakt door klimaatverandering dan wel door natuurlijke klimaatvariabiliteit.
Warme atmosfeer trekt meer vocht uit de bodem
Naast circulatieveranderingen speelt de zogeheten verdampingsvraag van een opwarmende atmosfeer een doorslaggevende rol. Wetenschappers van het World Weather Attribution-netwerk analyseerden droogteomstandigheden en concludeerden dat de opgewarmde lucht als een spons werkt die vocht aan de bodem, meren en rivieren onttrekt.
Omdat de aarde sinds de periode 1850-1900 met ongeveer 1,4 graden Celsius is opgewarmd, kan de atmosfeer aanzienlijk meer waterdamp vasthouden. Elke graad temperatuurstijging verhoogt deze capaciteit met zo’n 7 procent. In West-Europa was een extreem hoge verdampingsvraag in het voorjaar hierdoor circa 80 keer zo waarschijnlijk.
“Onze resultaten tonen aan dat deze droogte primair niet draait om lage neerslagcijfers, maar om een warmere atmosfeer die meer vochttekorten veroorzaakt op het land,” licht onderzoeker Mariam Zachariah van Imperial College London toe.
Hierdoor leiden zelfs normale neerslaghoeveelheden of natte winters niet automatisch tot voldoende bodemvocht in de zomer. Zodra hete lucht de bodem eenmaal heeft uitgedroogd, stijgt de temperatuur lokaal nog verder, wat de kans op hittegolven en bosbranden vergroot. Extreem droge bodems komen in West-Europa inmiddels vijfmaal en in Oost-Europa elfmaal vaker voor dan in een wereld zonder klimaatverandering.
Grote economische en maatschappelijke gevolgen
De gevolgen van aanhoudende droogte zijn voelbaar in uiteenlopende economische sectoren. Droogte veroorzaakt in Europa een gemiddelde jaarlijkse schade van ongeveer 9 miljard euro, waarbij de verliezen in het Middellandse Zeegebied het hoogst oplopen. Aanhoudende droogte zet de landbouwopbrengsten onder druk, beperkt de beschikbaarheid van drink- en koelwater en hindert de energieproductie.
Voor de praktijk betekent dit dat beleidsmakers en waterbeheerders bij hun adaptatiestrategieën niet alleen rekening moeten houden met neerslagstatistieken, maar vooral met de stijgende verdamping door hogere temperaturen. Toekomstige studies van het Leipzigse team richten zich onder meer op de wisselwerking tussen biodiversiteit, hitte en het risico op bosbranden, waaronder de bosbranden in Spanje en Portugal in de zomer van 2025.
Merkt u in uw eigen omgeving of werkzaamheden al de gevolgen van toenemende zomerdroogte? Deel uw ervaringen en inzicht in de reacties hieronder.
